ایران شرقی 6 دی 1396 ساعت 10:24 http://easterniran.com/fa/doc/note/1152/ -------------------------------------------------- همگرایی در آسیای مرکزی عنوان : نزدیکی استراتژیک «بیشکک» به «تاشکند» -------------------------------------------------- متن : ایران شرقی/ *آتای مولدوبایف: سفر اخیر سورونبای ژئنبیک اف رئیس جمهور جدید قرقیزستان به تاشکند در پس زمینه توافقات موفقیت آمیز و فرمت جدید همکاری ها بین قرقیزستان و ازبکستان صورت گرفت. این سفر به دلیل سیاست خارجی جدید تاشکند و همچنین دیدارهای پاییزی شوکت میرضیایف رئیس جمهور ازبکستان و آتامبایف رئیس جمهور سابق قرقیزستان امکان پذیر شد. رهبران این دو کشور در مورد عبور از مرز دولتی (85% مرز) که بیش از 20 سال در دستور کار مذاکره قرار داشت، عبور آزادانه شهروندان هر دو کشور از مرز و برقراری همکاری بین مناطق مرزی ازبکستان و قرقیزستان به توافق رسیدند. طرفین همچنین در مورد ساخت ایستگاه های برق آبی در قرقیزستان که منافع ازبکستان را نادیده نخواهد گرفت توافق کردند. بیشکک و تاشکند مسئله رژیم کارکرد مخزن آب اورتو-توکوی را نیز از قلم نینداختند. سفر ژئنبیک اف به ازبکستان به عنوان تایید و ادامه سیاست اتخاذ شده برای روابط نزدیک و همچنین جستجوی حوزه ها و مکانیسم های دیگر همکاری به منظور توسعه و تقویت شاخه های سیاسی و اقتصادی خارجی تعاملات ارزیابی می شود. بین دو کشور چندین مسئله در دستور کار مذاکره وجود دارد که در میان آنها، 15% باقی مانده قلمروی مورد اختلاف دشوارترین بخش مرز بین دولتی در اولویت قرار دارد. علی رغم اهمیت این مسئله، طرفین ضمن موکول کردن امضای اسناد مرتبط با مرزها به آینده نزدیک، تمایل خود را به ادامه فعالیت در این بخش نشان دادند. براساس نتایج دیدار دو رئیس جمهور بیانیه مشترکی به تصویب رسید که در آن طرفین خاطرنشان کردند، روابط قرقیزستان-ازبکستان به سطح استراتژیک و سطح بالایی از درک متقابل رسیده است. طرفین رشد مبادلات تجاری بین دو کشور (از 280-250 میلیون دلار تا 500 میلیون دلار آمریکا) را مثبت ارزیابی کردند. در این راستا، روسای جمهور بر ضرورت و اهمیت رفع موانع برای تجارت و نقل و انتقال کالاها، مردم و خدمات و همچنین اهمیت کریدور راه آهن چین-قرقیزستان-ازبکستان تأکید کردند. آنها همچنین خاطرنشان کردند که گروه های کاری متشکل از متخصصین کارآمد دو جمهوری کار خود (کار مربوط به کریدور راه آهن) را در آینده ای نزدیک آغاز خواهند کرد. در طی این دیدار، رئیس جمهور قرقیزستان پیشنهاد "بررسی امکان بازسازی مسیرهای مسافری منظم ارتباط دهنده اوش، جلال آباد و باتکن با مناطق همجوار در ازبکستان" را ارائه نمود. به همین دلیل، تحقق توافق نامه های مربوط به ایجاد شورای نمایندگان تام الاختیار قرقیزستان در مناطق مرزی و حاکمان مناطق مرزی ازبکستان ضرورت دارد. روسای جمهور قرقیزستان و ازبکستان تعامل آب و انرژی - یکی از جنبه های مهم روابط دوجانبه را نیز نادیده نگرفتند. به منظور ایجاد یک گفتمان دائمی و طراحی راه حل های متقابلا مفید، توافقی در مورد ایجاد کمیسیون مشترک دوجانبه مدیریت آب بین دو کشور منعقد شد. لازم به ذکر است که عملکرد مخزن آب اورتو-توکوی (که 92% آب آن به ازبکستان داده خواهد شد) و قصد ازبکستان از پرداخت 92% مبلغ مورد نیاز برای تعمیر و نگهداری این مخزن مستلزم ایجاد مکانیسم های شفاف مدیریتی است. فرمت دوجانبه حل و فصل مسائل آب-انرژی موثرترین فرمت است. ژئنبیک اف، رئیس جمهور قرقیزستان همچنین با عبدالله عارف اف نخست وزیر و نورالدین جان اسماعیل اف رئیس مجلس علیای ازبکستان دیدار کرد. براساس اطلاعات سایت رسمی رئیس جمهور قرقیزستان، در جریان این سفر تفاهم نامه های بین دولتی زیر به امضا رسیدند: -برنامه همکاری اقتصادی، علمی-فنی و انسان دوستانه بین ازبکستان و قرقیزستان؛ -تفاهم نامه تحقق عملیات گمرکی به هنگام جابجایی کالاها و وسایل نقلیه بین سازمان های گمرکی؛ -تفاهم نامه همکاری علمی-فنی بین آکادمی علوم ازبکستان و آکادمی ملی علوم قرقیزستان؛ -برنامه اقدامات پیرامون همکاری بین وزارت های موقعیت های اضطراری ازبکستان و قرقیزستان در جهت -جلوگیری از شرایط اضطراری در سال 2018؛ -تفاهم نامه همکاری بین فدراسیون های اتحادیه های صنفی ازبکستان و قرقیزستان؛ -یادداشت تفاهم درک متقابل بین شورای مرکزی اتحادیه جوانان ازبکستان و آژانس دولتی امور جوانان، -فرهنگ فیزیکی و ورزش زیر نظر دولت قرقیزستان. در عین حال، بدیهی است که ازبکستان در حال حاضر، از چارچوب نقش سنتی خط مقدم اصلی نظامی-سیاسی آسیای مرکزی (که قبلا برای آن در نظر گرفته شده است) فراتر رفته و همانطور که مشخص است به توسعه روابط تجاری-اقتصادی با همسایگان خود می پردازد. قبل از این دیدارهای سطح عالی، انجمن کسب و کار محافل تجاری هر دو جمهوری که حدود 100 کارفرما از قرقیزستان در آن حضور داشتند برگزار شد. براساس نتایج این انجمن، قراردادهایی به مبلغ حدود 140 میلیون دلار به امضا رسید که نشان دهنده علاقه زیاد بازرگانان دو کشور به تعامل و تجارت است. گسترش روابط تجاری پاسخگوی منافع هر دو کشور بوده و امکان به کارگیری مکانیسم های غیر رسمی و وابستگی متقابل اقتصادی و ارضی را در بستری مفید برای هر دو کشور فراهم می آورد. توسعه صنعتی ازبکستان در طی یک سال ریاست جمهوری میرضیایف و تلاش دولت جدید برای تنوع همکاری اقتصادی با جهان خارج نیز بدیهی است. در این راستا، لازم به ذکر است که سفر ژئنبیک اف نه تنها در جهت تایید تفاهم نامه های موجود با تاشکند و توسعه روابط حسن همجواری، بلکه همچنین در جهت جستجوی نقاط سیاسی-اقتصادی مشترک و همچنین تقویت همکاری به ویژه در حوزه حمل و نقل و لجستیک بوده است. تمام نقاط ضعف قرقیزستان مانند موقعیت جغرافیایی دشوار و وابستگی شدید به اراده سیاسی جمهوری های همسایه، یکی از دلایل بسته شدن اخیر مرز دولتی قزاقستان با قرقیزستان بوده اند. در صورت بسته شدن مجدد مرزهای شمالی، بازار داخلی ازبکستان و شبکه حمل و نقل منشعب آن ممکن است به یکی از گزینه های جایگزین تبدیل شود. احتمال تکرار این سناریو در میان مدت و براساس دلایل سیاسی، فشار احتمالی و همچنین عوامل مغرضانه روابط بین قزاقستان و نخبگان سیاسی قرقیزستان وجود دارد. تعمیق تعامل قرقیزستان با ازبکستان در حوزه سیاست منطقه ای نشان می دهد که تاشکند نه تنها بر روی کاستی های مربوط به استراتژی و تاکتیک های توسعه اقتصادی خود کار گسترده انجام داده، بلکه همچنین قصد دارد به عنوان قطب سیاسی-اقتصادی آلترناتیو جاذبه در آسیای مرکزی هم برای کشورهای منطقه و هم برای بازیگران ژئوپلیتیک عمل کند. این مسئله می تواند در میان مدت و بلند مدت تقابل خاص آستانه را برانگیزد، چرا که ممکن است منافع قزاقستان به خطر بیفتد. در کل، قرقیزستان که عضو اتحادیه اقتصادی ارواسیا و همسایه مستقیم چین (چین پروژه ژئواکونومیک "یک کمربند-یک جاده" خود را پیش می برد) است، قصد دارد از هماهنگی رویکردهای ژئواکونومیک و ژئوپلتیک چین و روسیه به نفع توسعه خود بهره ببرد. ازبکستان یک عنصر کلیدی برای رسیدن به این اهداف است. توسعه زیرساختی که در حال حاضر در قرقیزستان مشاهده می شود، در سطح بالایی قرار نداشته و مستلزم تزریقات مالی اضافی برای بهره گیری های ملموس است. در حال حاضر، حوزه های حمل و نقل-لجستیک (در شرایط ساخت و ساز راه آهن چین-قرقیزستان-ازبکستان) و برق آبی حوزه های کلیدی هستند. در حال حاضر، دولت قرقیزستان به اهمیت توسعه این حوزه ها پی برده است. لازم به ذکر است که روابط بین ازبکستان و قرقیزستان مدتهاست که تنها از طریق منشور مشکلات موجود در حوزه های برق آبی، گازی و مرزی تفسیر شده اند. رفع این مشکلات می تواند مسائل موجود در روابط بین دولتی را رفع کرده و به توسعه هماهنگی بین قومی در دره فرغانه کمک کند که بدون شک پاسخگوی منافع نه تنها بیشکک و تاشکند، بلکه تمام نیروهای ژئوپلتیک علاقمند به ثبات آسیای مرکزی است. *معاون رئیس مرکز تحلیل "راه حل های معقولانه"